Uluslararası Uzay İstasyonu Nedir? Ve Nasıl Yapıldı?

0

Uluslararası Uzay İstasyonu(ISS), bilim ve uzay araştırmalarını genişletmek amacıyla birden fazla ülkenin katılımıyla oluşturulan ve yıllar ilerledikçe yeni eklemelerle büyümeye devam eden bir yörünge aracıdır. Ve aynı zamanda, insan yapımı en büyük araçtır.

ABD, Rusya, Avrupa, Japonya ve Kanada Uzay Ajansları tarafından devasa bir bilim laboratuvarı olarak tasarlanan bu uzay aracı, kendinden önceki Salyut, Mir Uzay İstasyonu, Skylab gibi yörünge araçlarının çok daha gelişmiş ve modüler hali olarak tasarlandı. Yapılış amacı ise; Ay, Mars ve daha başka gezegenlere yapılacak insanlı uzay aracı programları için bir geçiş olarak kullanılmasıydı.

2 Kasım 2000 tarihinde, Soyuz kapsülü içerisinde gönderilen ilk görevliler ile birlikte aktif olarak kullanımına başlanılan Uzay İstasyonu, 2019 yılı itibariyle 18 ülkeden 236 kişi tarafından ziyaret edildi. Bu ülkeler şöyle: ABD, Rusya, Japonya, Kanada, İtalya, Fransa, Almanya, Belçika, Brezilya, Danimarka, Kazakistan, Malezya, Hollanda, Güney Afrika, Güney Kore, İspanya, İsveç ve Birleşik Krallık.

Soyuz ve ISS
Soyuz uzay aracı, Uluslararası Uzay İstasyonu’ndan ayrılırken görüntüsü

Eğer herhangi bir sorun yaşanmaz veya ekstra bir ihtiyaç ortaya çıkmaz ise, Uluslararası Uzay İstasyonu görev bitiş süresi için kesin olmamakla beraber 2030 tarihi öngörülüyor.

Uluslararası Uzay İstasyonu Nasıl Yapıldı

Bilindiği gibi II. Dünya Savaşı’nın ardından başlayan Amerika Birleşik Devleri ile Sovyetler Birliği arasındaki Soğuk Savaş, en hareketli olarak uzayda yapılıyordu. Hangi ülkenin ilk olarak bir gezegene uzay aracı indirebileceği yarışı, 1970 ‘lerde yavaşlamaya başlarken, bu sefer de Dünya’nın yörüngesine bir uzay aracı yerleştirme ve burada çeşitli deneyler yapma yarışı başladı.

Ay’a ilk insanı indirme yarışını kaybeden Sovyetler Birliği, karşı hamle olarak ilk uzay istasyonu Salyut 1 ‘i 1971 yılında yörüngeye fırlatmış. ABD ise, iki yıl sonrasında Skylab yörünge aracı ile cevap vermişti. (Sovyetler Birliği, Salyut programı kapsamında Dünya yörüngesine 9 uzay aracı gönderdi.)

İlk Uzay İstasyonu
Salyut Uzay İstasyonu programı kapsamında gönderilen son uzay aracı Salyut 7’nin görünümü

1980’li yıllara gelindiğinde Sovyetler Birliği, uzay istasyonu geliştirme işini bir adım daha ileriye taşıyarak, günümüzde kullanılan uzay istasyonunun atası kabul edilen Mir Uzay İstasyonu’nu geliştirmeye başladı. ABD bu süreçte tekrar Sovyetler Birliği’nin takipçisi konumunda Mir’i örnek alarak, kendi projesi oluşturmaya başladı.

NASA, 1982 yılında Japon Havacılık ve Uzay Ajansına(JAXA) projede kendi deney modülleri ile bulunmaları için öneride bulundu. Aynı yıl içerisinde Kanada Uzay Ajansı’ndan uzay istasyonu için gerekli olan robotiklerin yapımı için istekte bulundu. Son olarak ise, 1984 yılına gelindiğinde, Japonya’ya yapılan önerinin bir benzeri Avrupa Uzay Ajansı(ESA) için yapıldı. Belirli onay süreçlerinin ve ekiplerin oluşturulmasının ardından Kanada, projeye ABD’nin ardından ilk dahil olan ülkedir. ESA ile JAXA projeye 1985 yılında dahil oldular.

Rusya Uzay İstasyonu - Mir
Sovyetler Birliği tarafından 1986-2001 yılları arasında aktif olarak kullanılan Mir Uzay İstasyonu’nun modüllerin tamamlanmasının ardından son görünümü

ABD hala planlama aşamasını geçememişken, sene 1986 olduğunda Sovyetler Birliği, Salyut 7 yörünge aracından gelen tecrübe ile Mir Uzay İstasyonu ana modülünü yörüngeye fırlatmayı başardı. Ve hatta, 1987 yılında diğer modülü de fırlatarak, başarıyla bağlanmayı gerçekleştirdi.

ABD 1988 yılında Freedom isimli uzay istasyonunu geliştirmesi için NASA ile 10 yıllık bir anlaşma gerçekleştirdi. Ve, uzun bir planlama aşamasının ardından ilk kez üretim aşamasına geçildi. Fakat, bu sefer de yeterli halk ve kongre desteği sağlanamadı.

1960’lardan itibaren uzay araştırmaları için olağanüstü miktarlarda paralar harcayan ABD, bu projeyi gerçekleştirirken, bazı bütçe kısıtlamaları ile karşı karşıya kaldı. 1989, 1990 ve 1991 yıllarında bütçedeki azalmadan dolayı, uzay istasyonu dizaynı en az üç kez değiştirildi.

Uluslararası Uzay İstasyonu İnşası

Bu sırada Sovyetler Birliği, dört modül ile Mir Uzay İstasyonu’nu tamamlamaya devam ediyordu. Fakat, onların da bambaşka sorunları baş göstermiş, ülke dağılmanın eşiğindeydi. 1991 yılında Sovyetler Birliği’nin parçalanmasıyla, uzay istasyonu projesi bir süreliğine durduruldu.

Parçalanmanın ardından Rusya ile ilişkilerde iyileşmenin başlamasıyla, 1993 yılında ABD ve Rusya, Mir-2 ve Freedom uzay istasyonları için harcanacak imkanlarla ortak bir uzay istasyonunun yapılması konusunda anlaştılar. 1993 yılından itibaren yıllar içerisinde çeşitli kısıtlamalar ile geciken proje 1998 yılında ilk modülün yörüngeye fırlatılmasıyla hayata geçmiş oldu.

Uluslararası Uzay İstasyonu yıllara göre fırlatılan modüllerin görünümü için aşağıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

İlk modül, 20 Kasım 1998 tarihinde Rusya tarafından fırlatılan Zarya isimli modül oldu. Bundan iki hafta sonrasında ise, NASA kendi ilk modülü olan Unity‘i fırlattı. Ve başarıyla birleşim tamamlandı. Fakat, Uluslararası Uzay İstasyonu’nun asıl amacı olan insanlarla kullanılabilmesi için gerekli yaşam bölgesi, Rusya’nın Mir-2 Uzay İstasyonu için hazırlamış olduğu Zvezda modülü ile 2000 yılında sağlandı.

Uzay istasyonuna Kanada Uzay Ajansı’nın aktif olarak bulunması 2001 yılında gönderilen ve çeşitli tamiratlar yapmak için kullanılan robotik kol ile oldu. ESA’nın deney modülü Columbus 2008 ve JAXA’nın deney modülü Kibo ise 2010 yıllarında ana gövdeye bağlandı.

Uluslararası Uzay İstasyonu’nun planlanan ana yapım süreci 2011 yılındaki son modülün bağlanmasıyla tamamlandı. Fakat, halen ekstra deney ihtiyacı durumlarında, yörünge aracına modüller eklenebilmektedir.

Uzay.Co Yazısıdır.

(Kaynak Göstermeden Paylaşmayınız.)

Cevap bırakın

E-posta hesabınız başka kullanıcılar tarafından görülmeyecektir.